Geçmiş zamanda yazdığımıza bakmayın yakın zamandan bir memleket havadisi bu. Ama ülkedeki zor ve baskı koşullarından hiç de bağımsız değil bu yaşananlar. Ne yazık ki bu ülkede yaygın ve egemen söylem RTE söylemi, Somalı patronların, Torunlar İnşa­at şirketinin, işçi ölümlerini normalize eden, insan hayatını ucuzlatan, meydanları boş bulan-beton yapan, meydanlarda hayatını kaybetmiş 14 yaşındaki bir çocuğu hedef alan, memleketin her köşesini küçüklü büyüklü rantlı cennetlere bazı köşelerini ise cehenne­me çeviren ya da aynı köşeyi bazıları için cennete bazıları içinse cehenneme çeviren bu düzen ya doğrudan ya da dolaylı şiddet uygulayarak ilerliyor, ilerliyor.

Memleketin her köşesinden, kültür-sanatın her alanından küçüklü büyüklü sansür haberleri geliyor sanki bu kanıksansın isteniyor. Artık sorgulanmıyor bile, filmlere ba­kanlık destekleri, filmlerin yurtdışındaki gösterimlerden dışlanması, festivallerde kabul görmemesi, film gösterimlerinin engel görmesi… Kürt sorununa ilişkin “hassasiyetler” zaman zaman yeniden ortaya çıkarken; “hassasiyetler listesine” yenileri ekleniyor. Şim­dilerde AKP’yi eleştirenler, Gezi’den yolu geçenler listenin ilk sıralarına çıkıyor.

Bu satırları yazarken Ursula K. Le Guin’in söyledikleriyle karşılaşıyoruz gazetelerde. Özgürlüğü hatırlayabilen yazarlara, çizerlere, sanatçılara ihtiyacımız olacak diyor ütop­yaları bize getiren Ursula K. Le Guin. Şairlere, hayalperestlere – daha geniş bir gerçekli­ğin gerçekçilerine. Korku mağduru olmuş bir toplumda hayatımıza ilişkin alternatifleri görebilen, umutlu olmak için gerçek dayanaklar hayal edebilen yazarların seslerini özle­diğimizde bizi zor zamanlar bekliyor olacak. Her türlü insan gücüne direnilebilir ve her güç insanlar tarafından değiştirilebilir. Direniş ve değişim çoğu zaman sanatta başlar…

Yeryüzü Aşkın Yüzü Oluncaya Dek bir direniş filmi. Direniş ve değişim filmi. Haziran ayında Gezi’de yaşananları, hayatlarında net bir biçimde kırılmalar yaşayan karakterler üzerinden anlatıyor. İlk belgeselinde Festus Okey’in, İstanbul’da yaşayan Afrika kökenli insanların belgeselini yapan Reyan Tuvi belgeselin görmezden gelemeyeceği gerçekleri, hayat hikayelerini konu ediniyor. Gezi’den alınan bir kesitte belgeselin gerçekliğine, “ger­çeğin gerçekçiliğine” uygun olarak görülenler, duyulanlar AKP propaganda filmlerine, haberlere bile yansırken, bir direniş filmine yansıdığında anlaşılan kabul edilemiyor ve gazaba uğruyor. Bir festivali düzenleyenlerin, ön jüri görevinin sadece “yönetime yardım­cı olmak adına bir seçki iletmek”ten ibaret olduğunu ve son kararı kendilerinin vereceğini söylemesi, “TCK 125. ve 299. maddelerine aykırı ifade ve içerik ihtiva ettiği” gerekçesiyle filmi ihracı, “insan haklarını rencide etmeyecek, etik ve hukuki kriterleri karşısına alma­yacak” ibaresini taşıyan açıklamasıyla ihracını bir kez daha teyit etmesi, “uygun çözümü” yönetmenin bulması için baskı oluşturması, koşul olarak altyazının çıkarılmasını talep etmesi, “ikinci versiyonu kabul ettik” diyerek farklı çağrışımlarla bunu duyurması ve ma­alesef filmi hiç seyretmemesi de bizler için kabul edilemezdi. Sanatsal ifade özgürlüğüne, jürilerin seçim ve karar iradesine gölge düşüren festival ya da yetkilileri sadece kendisini duyuyor, sadece kendisini görüyor ve karşısındaki herkesi aleyhine davranan, festivalin gerçekleşmesine taş koyanlar olarak görebiliyordu. Ne kadar tanıdık bir söylem değil mi? Belgesellerini çekmekten yana tavır alan belgesel yönetmenlerinden bir imza metnini paylaşan sinema yazarlarına kadar herkes bu hışımdan nasibini alıyordu.

Peki, festivale olan haller burada bitiyor muydu? Maalesef hayır. Festival festival ol­maktan çok “şiddete organize” bir PR olayıydı ve karşısına çıkana şiddetle karşılık ver­mesi bundan kaynaklanıyordu. Şov sürmeliydi, festival bütçesi realize olmalıydı. Van Damme’lı gecede son vuruş vurulmalıydı. Bu nedenle AKP’li belediye başkanı Menderes Türel kapanış gecesinde iki önemli nokta üzerinde durdu. Neydi o iki konu hatırlayalım? “Ranta ve inşaatlaşma/betonlaşma hamlesine Antalya’dan bir ev alarak katkıda bulunul­ması ve filmlerde kullanılacak dile dikkat edilerek sokaklarda mermilerin susturulması” Sansür denmesin, belgesel dahi olsa RTE için kullanılan dile dikkat edilsin, protesto edil­mesin, festival ne pahasına olursa olsun yapılsın, kapanışı da şaşalı olsun.

Her dediklerini gerçekleştirirken sırada ne var, ne istiyorlar göreceğiz.

33/34. Sayının İçeriği:

Sivas: Çocukluğa, Masumiyete ve Köpeklere Dair / Aylin Sayın

Sivas: Karamsar Bir Köy Anlatısı / Rahşan Yıldız Eyigün

Ben O Değilim, Ayşe de Zaten Yok / Özge Özdüzen

Kış Uykusundan Gezi’de Uyandık… / Yusuf Güven

Bir AVM Sineması’ndan Kış Uykusu izlenimleri / Murat Dural

Kusursuzlar ya da Kusurun Suskunlukla Paylaşıldığı İroniler / Nazire Turan Aygün

Pek Yakında: Yeşilçam’a Saygı Duruşu / Aylin Sayın

Geçmişin Büyüsünü Araçsallaştırmak / Murat Dural

Unutursam Fısılda: Şu Samimiyet Maskesi / Tülay Dikenoğlu

Melisa Önel ile Kumun Tadı Üzerine / Seray Genç

İki Film ve Bir Karşılaştırma: He Bu Tune Bu ve Were Denge Min / Ali Rıza Dürü

İki Gün Bir Gece: O kocası olan kişi, acaba ben miyim? / Evren Barın Egrik

Bir Janrın Kısa Analizi: Binlerce Kez İyi Geceler / Seray Genç

Miyazaki’den Rüzgar Yükseliyor / Aylin Sayın

Son Şans: Biyo-teknoloji ve Bildiğimiz Gerçekliğin Sonu / Murat Arpacı

Gece Planı: Dünya Nasıl Kurtulacak? / Tülay Dikenoğlu

İda Adında Bir Balık / Yusuf Güven

Pawel Pawlikovski Söyleşisi / Seray Genç – Yusuf Güven

Bir Aşçının ve Bir Yönetmenin Ana Akımdan Kaçma Çabası: Şef / Efe Gönenç

Hüznü Öfkeye Tercih Etmek: Vecide / Fatoş Usta

Kapital: Piyasaparkta Çarpışan Otolar / Hamdi Karaşin

Trier Nemfomaniyi Normalleştiriyor mu Yoksa Bir Kadın Düşmanı mı? / Sibel Kibar

Maymunlar Cehennemi Bildiğiniz Gibi Değil! / Janet Barış

Dini Anlatı ve Perdedeki Yansımaları: Nuh / Oktay Orhun

Amerikan Sineması ve Anlatının Tiranlığı II / Necla Algan

Reyan Tuvi: “Kendi direnişimin de belgeseli” / Didar Aytaş – Tuba Güneş

Sansür Farklı Yüzleriyle Çıkıyor Karşımıza / Reyan Tuvi

Özgürleşen Seyirci ‘’Seyr-i Sokak’’ta / Nagehan Uskan

Karanlıkta Gözlerini Açmak: Suriye’den Aktivist Belgeseller / Özge Özdüzen

Ziad Kalthoum ve Ölümsüz Asker: “Savaşı kayıt altına almak” / Seray Genç

Geçiş Sürecinde Suriye Sineması / Documentarist

Mike Wayne ve Deirdre O’Neill ile İngiltere İşçi Sınıfı Üzerine / Seray Genç

Zonguldak’tan Soma’ya / Metin Kaya

Yeraltına Işığı Düşürenler / Osman Günay

Nina-Maria Paschalidou ile Kısmet ve Diziler Üzerine / Seray Genç – Yusuf Güven

Harun Farocki (1944-2014) / Ahmet Gürata

Fabrikadan Çıkan İşçiler / Harun Farocki (Çev: Ahmet Gürata)

İmkansızın Kıyısında Geç Kalmış Bir Aşk: Vesikalı Yarim / Selçuk Duran

20. Yılında Sinema Aşkına Bir Festival: Gezici Festival / Film Ekibi

İstanbul’a sinema dersi vermeye gittim ve gördüğüm şu oldu:
devrimci bir satranç oyunu
her hareketi izleyen binlerce cep telefonu.
taş atan, bağıran,
maske takan, bayrak sallayan,
sprey boyayla duvara slogan yazan,
bir de sinir krizi geçiren bir kadın.
 
İstanbul’a sinema dersi vermeye gittim ve gördüğüm şu oldu:
ortak bir davanın canlılığı
karmaşanın coşkunluğu
özgürlük ve adrenalinle sarhoş
binlerce Türk’ün yüzü
ve çok fazla sayıda kedi.
 
İstanbul’a sinema dersi vermeye gittim ve gördüğüm şu oldu:
tazyikli suyun sisinde kırılgan bir gökkuşağı,
yerde yatan bir gaz bombası kapsülü
haklı öfkeleriyle akan insanların üstüne bastığı.
ah, onu eve getirip size göstermeyi ne çok istedim.
 
ve o koca, gururlu 63535 numaralı TOMA,
iki gün sonra BBC’de gördüğümde
şehrin başka bir yerinde dehşet saçıyordu. Hey,
ben seni tanıyorum!
 
Ve tabii ki, televizyon demişken, bütün bunlar olurken
ana akım Türk medyası yemek programları yayınlıyordu.
 
İstanbul’a sinema dersi vermeye gittim ve duyduğum şu oldu:
tezahuratlar, yuhalamalar, sloganlar, alkışlar,
önce on, sonra yüz, sonra binlerce kişi
ahenk içinde…
kendiliğinden, heyacan dolu, fazlasıyla kararlı
yumrukların metal kapılarda çıkardığı ses.
biz de buradayız. bizi de dinleyin
Allah’ın cezaları.
 
İstanbul’a sinema dersi vermeye gittim ve duyduğum şu oldu:
yakın menzilden atılan gaz kapsülünün
yere vuruşu
giderek yaklaşan TOMA’nın homurtusu
uzaklaşan binlerce ayak sesi
binlerce haykırış, bağırış ve ıslık
dumandan kaçan yalnız bir martının çığlığı.
 
İstanbul’a sinema dersi vermeye gittim ve hissettiğim şu oldu:
açık gri renkli biber gazının kokuşmuş dumanı
yanan, yaşlı, kan çanağı gözler,
yanan akciğerler, bitmeyen bir öksürük,
ve boğulmanın kıyısında olduğum duygusu.
 
Otoriteden nefret etmek ne kadar kolay
ve otoriterlikten
ve zulümden.
 
İstanbul’a sinema dersi vermeye gittim ve hissettiğim şu oldu:
bir keskin nişancı gibi…
yukarıdan İstiklal Caddesi’ne bakıp,
sanki yapabilirmişim gibi,
elime fırsat geçseydi ya da kurşun geçirmez zırhında
zayıf bir nokta bulabilseydim,
o fazlasıyla saldırgan polisi —
hani şu iri yarı olanı,
haklayabilir miydim diye düşündüm
ve bana böyle ne olduğuna hayret ettim.
İstanbul’a sinema dersi vermeye gittim ve öğrendiğim şu oldu:
biber gazına maruz kaldıktan sonra soğuk suyla duş al;
sıcak su, derinin zehiri daha fazla emmesini sağlar.
 
sonrasında sirke, limon suyu ve süt acının azalmasına yardım edebilir
öncesinde Vicks Vaporub’ı burun deliklerine sürmek yanmayı engeller.
 
sokaklardaki devrim çocuklar ve yaşlılar için değil,
bırak tazyikli suyun darbesini,
duyularına yapılan böylesi bir kimyasal saldırıya bile maruz kalmamalılar.
 
tarihi anlar aniden, hiç beklenmedik biçimde geliyor,
toplumsal sözleşmeler insanlar tarafından, insanlar için yapılmalı,
insanlara rağmen değil.
 
tüm olanlar beni düşündüğünüzden fazla korkuttu,
gözlerimin yanmasını, akciğerlerimin iflas etmesini istemiyorum,
kurşunların uçuşmaya başlaması, tetiği çekmeye hazır bir parmağa bakıyor,
kalabalık içinde kendimi hiç bu kadar rahat hissetmemiştim,
ya da herhangi bir kulübün üyesi olmak istememiştim…
ve kesinlikle ölmek istemiyorum.
 
Ama uzak da duramıyorum…
 
İstanbul’a sinema dersi vermeye gittim…
ve çok şey öğrendim.
 
Haziran 2013
(Çev: Duygu Eruçman)

***

Bakın Goebbels ne diyor, Hitler’in son günlerinin anlatıldığı Çöküş filminde: ”Tekrar ediyorum! Hiçbir acıma duymuyorum! Halk bu kaderi kendi seçti! Evet, bu bazıları için sürpriz olabilir. Yersiz kuruntulara kapılmayın. Halkı biz zorlamadık. Bize yetkiyi onlar verdi. Ve şimdi de kellecikleri uçacak..” Tanıdık geliyor değil mi? Sandık, yetki, %50 ve 30 milyon Avro… Çöküş’ün orijinal adı Untergang’tır ve çöküş kelimesinden çok daha geniş çağrışımlara açıktır: Aşağıya gitme, yerin dibine batma, aşağılık durumlara düşme. Bir anı değil bir süreci anlatır. Evet o süreç başladı, o süreç Gezi’de başlamıştı zaten. Polis şiddeti ile, vura öldüre halkı sokaklardan, meydanlardan, parklardan çıkarmaya çalıştılar. Fakat son sözü halk söyleyecek.

Hükümetin yandaş politikaları sinemamızı da vurmuş durumda. Kültür Bakanlığı’nın yeni destek yönetmeliğine göre +18 sınıflandırması alan filmlere verilen destek geri istenebilecek. Bu sınıflandırmayı yapan bakanlığın bir kurulu olduğuna göre sinemacıların daha filmi çekmeden otosansür ile kontrol altına alınması planlanmıştır. Sınıflandırma objektif temelli olmadığı tamamen kuruldakilerin insafına bırakıldığı için bakanlığın istediği sinemacıya film yaptırmama imkanı bulunmakta artık. Diğer yandan Türk filmlerinin festivallerde gösteriminden önce de sınıflandırılmaya tabi tutulması, gerekli görülürse festivale katılmasının engellenmesi de gündemdedir. Hiç şaşırmadık. Çünkü müstehcenlik, özel hayatın gizliliği gibi muğlak kavramlar üzerinden sadece sinemacıların değil bütün bir toplumun sesini kesmeye çalışıyorlar. İnternet yasası, HSYK, MİT kanunu… Zembereğinden boşanmış bir düzen.

Yazılarımız, aklımız, fikrimiz geçen sayımızda olduğu gibi ülke gündemine bağlanıyor. Sinema hayattır ve aslolan hayattır. Haberlerin verilmediği, sesin kısıldığı, sansürün ve otosansürün arttığı, gördüklerimizi, duyduklarımızı hiçe sayan bir dönemin en yüzsüz, en ağır günlerini yaşıyoruz. Ne yapmak lazım, Gezi’den öğrendiklerimizi hatırlamak lazım… Ateşi çalmak, eleştiriyi çalmak, isyanı çalmak lazım… Gezi’de tanıştığımız, Documentarist’ten sonra İstanbul Film Festivali’ne filmleriyle konuk olacak Alan Berliner bir şiir yazıp yollamış, İstanbul’a gittim diye başlayan. Sizlerle şiiri, yazdıklarımızı, yönetmenlerle buluşmamızı paylaşıyor, özlem duyduğumuz Tuncel Kurtiz’i anıyoruz.

Bu sayımızı Berkin Elvan’a ve ülkenin tüm güzel çocuklarına adıyoruz…

32. Sayının İçeriği:

Köksüz: Yuvaya Özlem / Yusuf Güven 4

Deniz Akçay Katıksız: Hikayemi Kimseye Emanet Etmek İstemedim 8

Yozgat Blues: İyi Niyetli Bir Taşra / Eren Serim 14

Saroyan Ülkesi Üzerine / Tülay Dikenoğlu 18

Saroyan Ülkesi’nde: Amerika’dan Bitlis’e Bir Saroyan Yolculuğu / Seray Genç 20

Lusin Dink: Saroyan’ı Saroyan Ülkesinde Hatırlamak 25

Küf: Bir Arayış Hikâyesi / Aylin Sayın 32

Ali Aydın: Bu Benim de Başıma Gelebilirdi 36

Bir Kadın Olarak Yaşamak Üzerine / Seray Genç 42

Son Dönem Komedi Filmleri Neden Bu Kadar İzleniyor? / Aylin Sayın 47

Rüzgâr Döndü, Yaklaşıyor Fırtına Lakin Ne Haldesin? / Z. Tül Akbal Süalp 51

Meydan’dan Başlayarak / Necati Sönmez 56

Ken Loach: İkinci Yarı Çıkıp Kazanmak İçin Umuda İhtiyacımız Var / Seray Genç 60

Geçmiş’i Taşımak / Tülay Dikenoğlu 68

El Yazmaları Yanmaz: Katilleri Biliyoruz / Yusuf Güven 71

Romanya’dan Türkiye’ye Çocuk Pozu / Berkin Elvan 74

Sen Şarkılarını Söyle: Dave Van Ronk’un İzinde / Efe Gönenç 78

Beden Philomena’nın Kendi Bedeni ama Karar Kendi Kararı mı? / Özge Özdüzen 82

Arzunun Politiği: Gloria / Sinem Aydınlı 85

Çağını Tanımlamaya Çalışmak: Muhteşem Güzellik / Erke Kesova 87

Arınma Gecesi: 21 Mart Özel Mülkiyet ve Aile Birliği Günü / Hamdi Karaşin 90

İhtiyar Delikanlı Hep Genç Kalacak: Oldboy’un Yeniden Çevrimi / Janet Barış 96

Açlık Oyunları, Ateşi Yakalamak: Ticari Sinemanın Öngörülen Başarısı / Umut Avcı 99

Mavi Yasemin: Sınıf Profilleri, Kültürel Sermaye ve Patriyarka / Murat Arpacı 102

Sadece Aşıklar Hayatta Kalır’da Geç Kapitalizm dönemi Kent Vampirleri / Özge Özdüzen 105

Amerikan Sineması ve Anlatının Tiranlığı / Necla Algan 110

Wild Duck: Krizin Yarattığı Kırılmalar / Yusuf Güven 116

Yiannis Sakaridis: Bireyden Toplumsal Soruna Gitmek 116

Tuncel Kurtiz’in Ardından Om Mani Padme Hum / Seray Genç 122

Reis Çelik Tuncel Kurtiz’i Anlatıyor / Film Ekibi 128

Umut’un Şarlo’su Tuncel Kurtiz / Hamdi Karaşin 136

Sinema Kitaplığından Yakın Plan Sinema Kuramları / Gökhan Saydar 141

Neden bu şarkıyı seçtiğimi ya da aslında neden bir şarkı seçtiğimi de bilmiyorum. Fakat bütün haziran boyunca pek çok şarkıyla beraber bu da çınladı kulağımda. Yanlış anlamayın müzisyen değilim. Bir zamanlar istiyordum ya; başka başka meraklar sardı. Söylemeye çalıştığım kendimi müzikle ifade eden biri değilim. Ama öyle ya da böyle müzik çoğumuzun hayatında hep varlığını önemli bir ölçüde sürdüren bir şey. Öyle ki bazı olguları müzikle anlatmak ya da anlamak kullandığımız bir yöntem; bize iletişim sağlamamızı kolaylaştırıyor. Belki de bu sebeple şarkıyı söyleyerek anlatmak daha doğru geliyor.

Kendi deneyimimi anlatmak isterdim ya, paylaşılan deneyimlerde kendimi gördüm. Tanımadığım birisinin benle aynı olayları yaşamış, aynı duyguları hissetmiş olması; bir sürü ağızdan dinledim, okudum; sanki beni anlatmışlarcasına…

                  Yaşar Kurt – Kukla

                  Kuklayım ben kukla

                  Annem giydirdi beni

                  Babam boyadı yüzümü

                  Öğretmenler doldurdu içimi

                  Her şeyi onlar öğretti

                  İşe ne zaman gideceğimi

                  Ne zaman işten çıkacağımı

                  Kaç paraya çalışacağımı

                  Onlar öğretti

                  Kuklayım ben kuklayım!

Öyle ya, büyüdük işte. Büyürken de sorgulamıyoruz pek çok söyleneni. Zaten büyürken tek işimiz öğrenmektir. Öğrenci olarak başlarız ya, sosyal hayatımıza. Artık bireylere dönüşüm sürecimiz başlar böylece. Gencecik ve apaçık beyinlerimiz o bilgileri sorgulamadan yutar. Sorgulamak için nasıl soru soracağımızı öğrenmemiz gereklidir çünkü. Sorgulamayız 2+2 nin 4 ettiğini. Öğrenmek biraz böyle bir olgu gibi bir yandan. Çünkü bazı bilgiler kesin ve ortak bilgilerdir. İşte bu bilgilerle iletişim kurmaya başlarız. İletişim kurduğumuz noktada da sorgulamak girer devreye. İletişimimiz geliştikçe söyleneni, okunanı anlamaya ve üzerine düşünmeye başlarız. Artık her ileti alınması, kabul edilmesi veya uygulanması gereken bilgiler değildir. Açıklananlar yetmemeye başlar. Daha fazla bilgi ararız. Birikimlerimiz bize bağlantıları kurmamızı sağlar. Kitaplar okudukça da şekillenir düşüncelerimiz. Düşüncelerimiz şekillendikçe kimliklerimiz oluşur. Okudukça buluruz kendimiz gibi düşünenleri. Kendimizinkine benzer kimlikler buluruz arkadaşlık edecek, ömrümüzü paylaşacak.

Ama öyle ya, kimimize yetti verilen bilgiler sanki. Kimimiz daha da fazla merak etmedik söylenenlerin arkasında ne tür olguların var olduğunu. Merak etmedik, sorgulamadık, okumadık… Hayatımıza değmedikçe olan biten; pek ilgilenmedik. Anlamak istemedik. Korktuk da biraz.

                  Oyumu kime atacağımı

                  Akşam kaçta yatacağımı

                  Çişimi nereye yapacağımı

                  Ne zaman güleceğimi

                  Nereye gömüleceğimi

                  Onlar Öğretti

                  Kuklayım ben kuklayım!

                  İpimi çekersiniz, oynamaya başlarım

                  Düğmeme basarsınız, ağlatmayı becerirsiniz

Sonra bir şey oldu. Bir uyandık sanki. Sinirlendik biraz. Hep beraber yaptık bunu. Birlikte olduk. “Biz” dedik. Bir arada olabileceğimizi öğrendik. Birbirimizi sevebileceğimizi, birbirimizle yaşayabileceğimizi, biz bir arada gülebileceğimizi öğrendik. Bu sefer direndik. Söylenene, gösterilene, atılana, sıkılana… Dayanıştık omuz omuza işte. Kıstırıldıkça birbirimize dayandık. Deneyimledik başka bir yaşantıyı. O kadar doğal deneyimledik ki, bambaşka fikirler, algılar bizi aynı yola baş koydu.

Bu farkındalık, farklılık evde kalamadı artık. Sokağa çıkmak zorunda hissetti. O yoğun duygu, düşünce kendine bir kimlik edindi. Bu kimlik bizden doğdu. Üretimi bize ait. Artık “biz” o “kimlik” olduk.

Peki yetti mi? Bu yeni kimlik daha okul çağında. Daha öğreneceği sorgulayacağı çok şey var. Bu çocuk okuyacak, merak edecek, sorgulayacak… O daha üretecek. Parklardaki forumlar ilk üretimi. Düşün; bu çocuk daha neler üretecek.

                  Yalnız bir şeyi unuttu bunlar

                  Yalnız bir şeyi unuttu bunlar

                  İpler kimin elinde?

Kimin elinde?

Artık biliyoruz.

Artık kendi oyunumuzu yazma zamanı.

***

Dergimizin bu sayısında “aslolan hayattır” ve “hayat kurmacadan daha renklidir” güzel sözlerine uygun olarak bir direnişin izlerini sürdük. Filmlerde, izlediklerimizde, duyduklarımıda, medyada, meydanlarda, sokaklarda velhasıl yaşadıklarımızda… Bazen tesadüflere denk geldik; bir devrimci sinemacının kamerasına eşlik ederek bazen biz kamerayı taşıdık. Bazen bir forumda bulduk kendimizi bazen çapul tv’nin karşısında. Sürecin bitmediğini biliyoruz bir son sözümüz yok. Bu daha başlangıç…

30-31. Sayının İçeriği:

Meryem ya da Yaşama Terk Edilmek/ Emel Çelebi 4

Güzelliğin On Par’ Etmez: Kabuğunu Kıran Veysel’in Hikayesi / Aylin Sayın 7

Menekşe’den Önce ve Sonra: “Geri İstiyoruz Onları” / Seray Genç 10

İstanbul Hayali ve Tarık Şengül’den Kent Üzerine: Ütopyanın Başlangıcı / Film Ekibi 16

Kayıp Umutlar / Özge Özdüzen – Serkan Ateşman 19

Elysium: Yeni Cennet ya da Dünyayı Kim Kurtaracak? / Efe Gönenç 25

Evde: François Ozon ve Sinemada Mahremiyet / Murat Arpacı 28

İstanbul’da Kendine Gelen New Yorker: Zoraki Radikal / Aylin Sayın 31

Yaşlanan Kapitalizm ve Bernie’nin Suçu Ne? / Hamdi Karaşin 34

Arendt’te (2013) Kötülüğün Sıradanlığı / Sinem Aydınlı 37

GEZİ PARKINDA


Bir Gezi Günlüğü: Hayat Şimdiki Zamanda Geçmişi de Taşır / Yusuf Güven 41

Gezi, Belgesel ve Kurmaca Sinema Üzerine / Necati Sönmez 49

Haziran Direnişi’nin Projeksiyonundan Üç Film / Hamdi Karaşin 55

Haziran’dan bir ortak deneyim… Kamusal Alan Üzerine / Z. Tül Akbal Süalp 58

Gezi ve Hiç Kimselerin Onuru / Ayla Kanbur 64

Eyle ve Gör: Gezi Direnişi Görselleri / Seray Genç 67

Çevrim İçi Eylemlilik: Gezi Direnişi ve Sosyal Medya / Zeynep Yaşar 77

Bahar, İsyan Şenlik ve Ölüm Doluydu / Necla Algan 81

Perdenin Öte Yanı / Janet Barış 89

Yaşasın Gezi Direnişi ve Hikikomorilere Özgürlük! / Nesrin Karadağ 91

Gezi, Kent ve Bizim Belgeseller / Özge Özdüzen 97

Yaşasın Halkların Öksüzlüğü / Tülay Dikenoğlu 106

Kim Kime Karşı? / Ahmet Ergenç 111

Diren Seyirci / Nagehan Uskan 113

DİRENİŞ ÜZERİNE SÖYLEŞİLER


Videoccupy Söyleşisi / Seray Genç – Emel Çelebi 117

Çapul TV’den Ali Ergin Demirhan’la Söyleşi / Seray Genç 125

Fatih Pınar ve Reyan Tuvi ile Söyleşi / Seray Genç – Emel Çelebi 131

Abbasağa Parkı’ndaki Sinema Atölyesi Deneyimi / Seray Genç – Emel Çelebi 141

Fatih Saraçhane Parkı’nda Gezi, İktidar ve Medya Üzerine / Derleyen: Yusuf Güven 148

Brezilya Yeni Sineması ve Glauber Rocha Üzerine… / Aylin Sayın 157

Eryk Rocha ve Helena Ignez ile Cinema Novo Üzerine/ Seray Genç – Yusuf Güven 161

Alan Berliner Söyleşisi: Pencere, Ayna ve Çerçeve / Seray Genç – Yusuf Güven 165

Ken Loach ile söyleşi: Her filmin politik bağlamı vardır / Mahmut Hamsici 171

Danis Tanović’le Bir Hurdacının Hayatı’na Dair / Aylin Sayın – Seray Genç 174

Venezüella’nın varoşlarında çekilen bir belgeselde yoksul bir adama “Neden Chavez?” diye sorduklarında şu cevabı verir: “Bunca yıllık hayatımda ilk defa görünür oldum.” Dergimiz yayına hazırlanırken Venezuela’nın devrimci sesini, Chavez’i kaybettik. Ülkenin petrol gelirlerini kamulaştıran, yoksulların eğitim, sağlık gibi haklarını geri veren Chavez’in iktidarıyla birlikte varoşlarda Mozart’ın Bach’ın sesi yankılanıyordu. Cenazesine katılan Venezuela halkı onun kazanımlarını devam ettireceklerine dair söz vererek Chavez’i uğurladı. Ana akım medyamız Chavez diktatör müydü diye tartışırken bu sefer de cenaze töreninde Ahmadinejad’ın Chavez’in annesine sarılmasına “caiz midir?” diye bir soruyla değiniverdi İran’daki muadillerine öykünerek. Dinci gericiliğe inat insana sarılıyoruz…

Sanata Sarılıyoruz

Kendi düşüncesinden, inanışından başka hiçbir şeye tahammülü yok AKP hükümetinin. Gerici zihniyette düşünmeyen, yaşamayan herkes tasfiye edilmesi gereken, toplumu “yozlaştıran” bir öcü adeta. Akün ve Şinasi sahnesinin satılması için ihaleye çıkıldı. Sahnelerini sahiplenen Ankaralılar “Sanata Sarılıyoruz” eylemi yaptı. Bu arada tüm protestolara rağmen Emek için de beklenen yıkım kararı çıktı, Muammer Karaca tiyatrosu tehdit altında. Kentlerdeki kültür merkezleri, tarihi pastaneler, sergi salonları kıyafet mağazalarına, otellere peşkeş çekiliyor, nikah salonu yapılarak “onurlandırılıyor”, tarihi kiliseler müzeden camiye dönüştürülüyor… Sinemamız bu konuda yapılan belgesellerle kentin nasıl işgal edildiğine dair cevabını veriyor. Yine dergimiz yayına hazırlanırken Mavi Marmara baskını dolayısıyla üç yıllık bir aradan sonra İsrail’in Türkiye’den özür dilediğini öğrendik. Emperyalistlerin Suriye ve İran üzerine politikalarının yolunu daha da açmak için Türkiye ve İsrail’in açıktan stratejik dostluğuna ihtiyacı var. Son dönemde gündemde olan ve Newroz’la beraber -İslami şemsiye altında- netlik kazanmaya başlayan “barış süreci” de yeni Orta Doğu üzerinden şekilleneceğe benziyor. aslında iktidarın barış istemediği, kendisine karşı en ufak bir sedaya tahammül edemediği ve bölgeyi şekillendiren emperyalist politikaların doğal bir sonucu olarak bu süreç tartışıladururken sendikalara bildik, tanıdık baskınlar düzenlendi ve yüzlerce solcu göz altına alındı.

***

Bu sayımızın içeriğine değinecek olursak; üçüncü bin yılı adı “Hayat Dönüş” olan ama aslında insan hayatına kast eden operasyonlarla karşılamıştık. Grup Yorum’un öncülüğünde yönetmenliğini farklı yönetmenlerin üstlendiği kısa filmlerden oluşan F Tipi Film hapishanelerde bugün gelinen noktaya dikkat çekerken Simurg belgeseli ise bu operasyonun sonucunu üzerinde taşıyan 6 insanın yaşamına odaklanan insanı bir film.

Dergimizin bu sayısında verem hastalığı dolayısıyla hayatlarını kaybeden genç şairleri anlatan ve helal Brad Pitt’in filmi olarak Arap ülkelerine pazarlanan Kelebeğin Rüyası üzerine iki ayrı yazıyı, ulusal alegori meselesi üzerinden Tepenin Ardı filminin eleştirisine, Reha Erdem’in ülke sınırlarında yıllardır devam eden savaşa dair tedirgin bir bakış atan son filmi Jin’e ve Zerre filminin kent yoksulluğuna Yeşilçam filmlerinden farklı olarak nasıl baktığına dair yazıları okuyabilirsiniz.

Özgür Şeyben’in sıradışı ilk filmi Bir Aylak Adam zamanın ruhuna değinen, belgesel yönetimi kullanan bir çalışma. Yönetmenin kendisiyle bir de söyleşi yaptık. İkiyüzlüce bir şekilde destekledikleri sanatsal etkinliklerle (bienal, sergi, vb) kamusal alan kavramını tartışmaya açan sermaye sahiplerinin özellikle İstanbul’da her türlü kamusal alana göz diktikleri bu dönemde Ekümenopolis belgeselini tekrar ele aldık. Ayrıca, Benim Çocuğum belgeseli üzerine de yazdık. Rodi Yüzbaşı ile filmi Maya üzerine sohbet ettik.

Mart ayının başında Hollywood, Pentagon ve Beyaz Saray işbirliğinin Oscar törenine kadar uzayan şovunu izledik hep beraber. Buradan yola çıkarak son dönem Hollywood filmlerini dergimiz sayfalarına taşıdık. Oscar törenlerine olmasa da işkence tartışmaları dolayısıyla ABD’de gündeme damga vuran Zero Dark Thirty üzerine bir yazıya ve çeviriye yer verdik. Yine son dönem Amerikan filmlerinden Umut Işığım, Kutsal Motorlar, bir çocuk filmi olan Oyunbozan Ralph ve Pi’nin Yaşamı’nı da sayfalarımız taşıdık. Ayrıca klasik roman uyarlamalarından Anna Karenina’yı, jüri üyeliği yapmak üzere bulunduğu Nürnberg’de, vicdan meselesi üzerinden Faust’u yazan dostumuz Necla Algan’ın yazısını da dergimiz sayfalarında bulabilirsiniz.

Yılmaz Güney kitapları üzerine Ahmet Soner’in bir değerlendirmesi bulunuyor. Guzman’ın üç bölümlük Şili’nin Savaşı belgeseli 1970-73 yılları arasında ülkenin kısa süren baharını anlatıyor.

İran sinemasının iç ve dış sürgünlükle ilişkilendirilebilecek son döneminin ürünlerinden Perdenin Ardı üzerine bir yazıyı; filmin yönetmeni Kamboziya Portavi, Bahman Mohasses ile ilgili belgeselin yönetmeni Mitra Farahani ve Abbas Kiarostami’nin öğrencilerinden Murteza Farshbaf ile yapılan söyleşileri de bu sayımızda bulabilirsiniz.

Gelecek sayımızda buluşmak üzere.

29. Sayının İçeriği:

Kırmızı Başlıklı Jîn Harikalar Diyarında / Elif Genco 4

1940’lar Türkiyesi’nde Elitler, Yoksullar ve Şairler / Murat Arpacı 8

Kelebeğin Rüyası: Hüzne Teğet Geçmek / Tülay Dikenoğlu 11

Zerre: Nöbetleşe Değil Ebedi Yoksulluk / Aylin Sayın 15

F Tipi’ne Karşı Simurgun Yolculuğu / Seray Genç 18

Bir Sırma Kemerdir Suya Baksam… Tepenin Ardı ve Hakikat / Öndercan Muti 25

Zamanın Ruhu: Bir Aylak Adam / Yusuf Güven 32

Özgür Şeyben’le Bir Aylak Adam Üzerine Söyleşi / Yusuf Güven 36

Anna Karenina: Aristokrat Bir Kadının İmkânsızlığı / Aylin Sayın 43

Pi’nin Obama Dönemindeki Yaşamının Ekonomi Politiği / Özge Özdüzen 48

Umut Işığım: Derdini Anlatamayan Çocuğun Tepinişi / Beste Atvur 54

Kutsal Motorlar: İnsanlığın ve Sinemanın Hallerinden Geçmek / Ahmet Ergenç 61

Oyunbozan Ralph ya da İşçisin Sen İşçi Kal! / Bahadır Ahıska 64

Devletleşen Kapitalizm Devletleşen Hollywood Sineması / Hamdi Karaşin 67

Ölüme Yakın Sanata Uzak: Zero Dark Thirty / Janet Barış 82

Michael Moore’un Zero Dark Thirty Filmini Savunmasına Cevap / David Walsh 85

Sinemanın Feurbach’ı olarak Haneke ve Aşk-sızlık / Selçuk Candansayar 89

Yazılmamış Bir Faust Yazısı: Nürnberg’te Faust’un Düşündürdükleri / Necla Algan 97

Hugo Chavez!… Presente!… Salvador Allende!… Presente!… / Yusuf Güven 101

Herkes O’ndan Söz Ediyor / 22 Kitap / Ahmet Soner 106

Benim Çocuğum Yok / Haydar Köyel 114

Rodi Yüzbaşı ve Filmlerinin Maya’sı Üzerine / Cahit Çeçen 117

Ekümenopolis: Ucu Olmayan Şehir ya da Yeni Bir Kent Hayali / Efe Gönenç 121

Belgeseller ve Karakterler Üzerine: Gerçeğe Dokunmanın Hazzı / Necati Sönmez 124

Perdeyi Aralayan Sinemacılar / Seray Genç 127

Kamboziya Partovi İle Söyleşi: Arkadaşları Yanında / Seray Genç 131

Mitra Farahani ile söyleşi: Bahman Mohasses ile Belgesel Yapmak / Seray Genç 134

Murteza Farshbaf ile Yas Filmine Dair / Seray Genç – Yusuf Güven 137

3-2-1 Barış! Eskişehir Kolektif Sinema / Murat Dural 142

Sıfır sorun sloganı ile yola çıkılmıştı. Şimdi, Türkiye kendi bölgesinde istenmeyen ülke olma yolunda hızla ilerliyor. Uçakların sıklıkla yolu kesiliyor. En son enerji bakanının uçağı Irak Kürdistan’ına gidemediği için Urfa’ya inmek zorunda kaldı. Bölgede olup bitene taraf olma, kendine yapılsa çok rahatsız olacağın “içişlerine karışma” ve Suriye’ye karşı süregiden savaş çığırtkanlığının da bunda etkisi var. Suriye ile savaşa biz girmedik hele ki ama dizilerimiz girdi bile. Kendi gücünü iktidara, muktedir olana yamanma üzerine oluşturan, güçlü olanın yaptıklarını “padişahım çok yaşa” nidalarıyla tasdikleyen Kurtlar Vadisi zihniyeti Suriye’ye girdi. Girmekle kalmadı, Hatay’la beraber ülkenin gündemini de zaman zaman belirleyen Özgür Suriye Ordusu’na katıldı bile. İktidara yamanan bu zihniyet, bu lümpen sınıf yamandığı gücün değişmesiyle birlikte yeni güçlüye adapte olacaktır. Çünkü, kendi iktidarsızlığını, kendi korkaklığını ancak bu şekilde gizleyebilmektedir.

Diziye saldırı

Dizi demişken RTE’nin Muhteşem Yüzyıl’daki Sultan Süleyman portresine karşı yaptığı çıkışın ustalık döneminin bir yan çıktısı olarak değerlendirilmesi gerekir. Bir yandan kendi pozisyonu, görev tanımını Osmanlı coğrafyası ve hinterlandı ile tarif ederken, bir yandan da Osmanlı döneminin her şekilde idealize edilmesini tarif etmektedir. Muhteşem Yüzyıl’ın yaptığı enikonu tarihsel bir dönemi ve kişilikleri magazinel bir formatta TV izleyicisinin tüketimine sunmaktır. Bu ‘masum’ kapitalist tüketim biçimi bile saldırıdan nasibini alıyor; bütün diziler Fetih 1453 olsun zihniyeti dayatılıyor.

Barışa saldırı

Açlık grevlerinin bir kayıp vermeden sona erdirildiği bize kabul ettirildi. Tabi insanlarda oluşsan kalıcı hasarlar önümüzdeki dönemde ortaya çıkacak ve emin olun bunlar gündemi hiç meşgul etmeyecektir. Açlık grevi sonrasında Kürt vekillerin, 1994’ten sonra ikinci kez infaz edilmesi için iktidar gaza bastı. Tartışmanın bir boyutu 90’lı yıllara dönüyor muyuz şeklinde tezahür ediyor. Doğrusu, şu haliyle bile 90’lı yılların karanlığı daha ağır bir şekilde ülkenin üzerine çökmüş durumda. İktidara yamanma zihniyetinden söz ettik; bir ikincisi de çeşitli kaygılardan kendi durumunda hoşnut olup verili olanı sorgulamayan, egemen ideolojinin her yere sinmesine izin veren, açık ki birincisine göre çok daha tehlikeli bir sınıfsal refleks. Her ortamda kendini gösteriyor. Son yıllarda memleketteki ağır şiddet haline karşı, sanatın doğal sorumluluğu olarak, “barış filmleri” olarak adlandırılabilecek, şiddet dışında farklı kültürel noktalara işaret eden filmler daha sık ortaya çıkmaya başladı. Bu sayımızda Babamın Sesi, Ana Dilim Nerede, Ben Uçtum Sen Kaldın’ı ele alarak biz de bir katkı sağlamaya çalıştık. İşte bu ikinci zihniyetin bunlara da tahammülü yok. Her alandan; yapım desteği, festival desteği, seyirci-dağıtım desteğinden mahrum kalsın isteniyor bu sinema.

***

Babalar ve çocukların ilişkisi üzerinden ülkemizin yakın tarihine ve bugününe odaklanan ve yaşadığımız yıkımların bireyler üzerindeki ağırlığını gösteren her şeye rağmen bir şeyleri umut ediyor olmamızı sağlayan Ana Dilim Nerede, Babamın Sesi ve Ben Uçtum Sen Kaldın filmlerini hem bir arada hem de yönetmenleriyle değerlendirdik; geçen sayımızda Zeynel Doğan’la yaptığımız söyleşinin devamında bu sayımızda yönetmenlerden Veli Kahraman ve dergimiz yazarlarından da olan yönetmen Mizgin Müjde Arslan’la söyleşiler gerçekleştirdik. Yeşim Ustaoğlu’nun taşralaşan memlekete ve günümüz genç kuşağına baktığı Araf filmi ile ilgili iki ayrı yazıyla beraber yaptığımız söyleşi de yer alıyor. Pelin Esmer’in son filmi Gözetleme Kulesi de bu sayıda ele aldığımız filmlerden. Daha ikinci sayımızda ilk filmi ile dergimizde yer bulan İranlı sinemacı Bahman Gobadi’nin sürgün olarak yaşadığı Türkiye’de çektiği Gergedan Mevsimi, sürgünün ruh halinin ağırlığını üzerinde taşıyan bir film diğer yandan İstanbul’a bir doğulunun bakışını içeriyor. İki büyük ustanın son filmleri, Haneke’den Aşk ve Ken Loach’tan Meleklerin Payı bu sayıda ele alınıyor, bir üçüncüsü Szabo’nun Kapı filmi oluyor. Yerli ticari sinema örnekleri Evim Sensin, Çanakkale Çocukları ile Batman ve Asteriks de bu sayının filmleri arasında yer aldı. Elena ve The Master da incelenen diğer filmler. Güncel politik, sosyal gelişmelerin izleri Fransız sinemasından örneklerde takip ediliyor. Özelde sanat, genelde sinema üzerine üç farklı yazı ile değerlendirilmelerde bulunuluyor. Ağustos ayında kaybettiğimiz Metin Erksan’ı kendi ders notlarından bir seçme ve Susuz Yaz ile Sevmek Zamanı filmleri ile anıyoruz. Selanik Film Festivali’ne bütün filmleriyle konuk olan Yeni Romen sineması yönetmenlerinden Cristian Mungiu ile festivalde yaptığımız söyleşiyi ve yönetmenin sineması üzerine festivalin Balkanlara Bakış bölümünün düzenleyicisi Dimitris Kerkinos’un yazısını yine bu sayımızda bulabilirsiniz. Bu yıl birincisi düzenlenen Uluslararası Amed Film Festivali ve yeniden yollara düşen Gezici Film Festivali üzerine değerlendirmelere yer verdik. Dergimiz matbaadayken Hangi İnsan Hakları Festivali de yola çıkmıştı. Bu yıl yaşam hakkı üzerine bizleri düşünmeye, tartışmaya belgesel filmler eşliğinde davet eden festival Documentarist ile beraber yaz ve kış demeden belgesel sinemayı gündemimize getirmeye devam ediyor.

Bu sayımızı bir ses, bir duruş Müşfik Kenter’e, insan olarak, oyuncu olarak akıllarımızdan çıkmayacak Erol Günaydın’a, yapıtlarına sinema sızmış Eric Hobsbawm’a ve türküleriyle sinemaya sızmış sevgili Neşet Ertaş’a adıyoruz.

Dostça kalın.

28. Sayının İçeriği:

Babalar ve Çocukları Üç Film: Türkiye Yakın Tarihinden Portreler / Seray Genç 4

Mizgin Müjde Arslan Söyleşisi / Film Ekibi 13

Veli Kahraman ile Söyleşi: Baba Dilim Nerede? / Seray Genç 22

Gözetleme Kulesi Nerede? / Ayla Kanbur 29

Yaşam ki Araf İşte / Sinem Aydınlı 33

Moladaki Görünmeyen Huzursuzluk: Araf / Hamdi Karaşin 36

Yeşim Ustaoğlu Söyleşisi / Seray Genç – Yusuf Güven 41

Evim Sensin: Aşkına İnanmadığımız Bir Aşk Filmi / Eren Serim 46

Çanakkale Çocukları ve Sinan Çetin Üzerine / Aylin Sayın 49

Gergedan Mevsimi: Sınırı Geçememek / Tülay Dikenoğlu 52 ü

Haneke’den Ölümcül Aşk / Yusuf Güven 55

Melekler’in Payı: İşçi Sınıfının Payına Düşen / Mahmut Hamsici 59

The Master: Savaş Sonrasında Cemaatçilik ve Amerikan Kabusu / Özge Özdüzen 62

Elena: Militarizm, Yoksulluk ve Suçun Toplumsal Bağları / Murat Arpacı 66

Kişisel Tarihlerin Arka Kapı’sında Szabó / Sinem Aydınlı 69

Batman: Distopyanın Ütopik Kahramanı / Efe Gönenç 71

Galyalı Asteriks / Selin Süar 74

Son Dönem Fransız Filmleri Üzerine / Eren Serim 78

Son Dönem Türkiye Sineması ve Hafıza / Sevcan Sönmez 82

Tarihsel Bir Sorumluluk Olarak Sanat / İnan Gündoğdu 86

Bağımsız Sinema ( Nedir, Ne Değildir? ) / Ahmet Soner 89

YENİ ROMANYA SİNEMASINDAN CRISTIAN MUNGIU


İçgözlem Aracı Olarak Sinema: Cristian Mungiu Filmleri / Dimitris Kerkinos 91

Cristian Mungiu Söyleşisi: Önce Hikaye Vardır / Seray Genç – Yusuf Güven -101

ANISINA: METİN ERKSAN

Metin Erksan ve Doğulu Stendhal Sendromu: Sevmek Zamanı / Hamdi Karaşin 107

Susuz Yaz: Suyuna Sahip Çıkamayanların Hikâyesi / Aylin Sayın 118

Amed Film Festivali’nden İzlenimler / Nagehan Uskan 121

Gezici Festival’in Filmleri, Şehirleri ve İnsanları / Seray Genç 125

26/27. Sayının İçeriği:

Ses Nereden Geliyorsa: Acının ya da Babamın Sesi / Janet Barış 4

Zeynel Doğan’la Babamın Sesi Üzerine / Müge Yamanyılmaz 7

Güzel Günler Göreceğiz Filmindeki Politik İma / İnan Gündoğdu 15

Can, Cem ve Cemal / Seray Genç 19

Vücut Üzerine Kısa Bir Değini / Tülay Dikenoğlu 22

Düşman İçimizde mi Tepenin Ardı’nda mı? / Özge Özdüzen 24

Son Yeraltı İnsanı / Yusuf Güven 27

Yer Üstündeki Fay Kırığı: Yeraltı / Hamdi Karaşin 30

Tek Boyutlu Bir Varoluş Krizi: Yeraltı / H. Ahsen Akdal 38

Yeniden Yazgı: Nihilizm ve Musa / Emek Erez 48

Edebiyttan Sinemaya Fikrimin İnce Gülü / Çiğdem Şentürk 51

Lal Gece: Kız Çocuklarının Bastırılan Çığlığı/ Aylin Sayın 54

Azraili Beklerken: Ölmeye Yatmak / Seray Genç 56

Marjane Satrapi: “Sonra sinemaya dokundum ve ona aşık oldum” / Seray Genç – Özge Özdüzen 59

BELGESEL SİNEMADAN

Gatlif’in Öfkeliler’i Duyulabilir mi? / Sinem Aydınlı 64

Bir “Sabahttin Ali” Belgeseli Kurgulamak / Thomas Balkenhol 67

Yeni Çağdan Yunan Belgeselleri / Eleni Varmazi – Yusuf Güven 82

Eyal Sivan Söyleşisi: “İsrail’den daha büyük bir yere aidim” / Seray Genç – Yusuf Güven 87

rin T. Minh-Ha ile söyleşi: “Benim Araçlarım Soyut Değil, Somut” / Seray Genç 93

Ali Ata Bakınca: Orhan İnce ve Kısa Film / Cahit Çeçen 98

SINIF DOSYASI

Yuvarlak Masa: Sınıf 101

Çoğunluk Filminde Sınıf Analizi / Korkut Boratav 119

Sınıfsız Toplum / Ahmet Soner 122

Paul Laverty: “İyi film insana dair olandır” / Seray Genç – Yusuf Güven 124

Yağmuru Bile’ye Giriş / Paul Laverty (Çev. Haydar Köyel) 126

Son Dönem Aşk Filmlerinin Tuzu Kuru Yeni Orta Sınıfları / Aylin Sayın 131

Christopher W. Anderson ile OWS Üzerine Fotoröportaj / Beste Atvur 138

Derin Çığlık: Ölüm Hep Bize mi Düşer? / Ahmet Öztürk 145

Sinema Kitaplığından Sınıf İlişkileri: Sureti Soldurulmuş Bir Resim mi? / Hamdi Karaşin 148

Çok değil bundan yaklaşık bir ay önce İçişleri Bakanı terör tanımını “fıkra ve şiire, resim tuvaline, sanata, makaleye” kadar genişletmiş, aydınları hedef göstermişti. Yine çok geçmedi, Bakan durmadı. Irkçı bir gösteriye dönüşen Hocalı katliamı anmasında Bakan meydanlara çıkıp aslında kime gözdağı vermek istedikleri belli bir kitleye destek çıktı. Bu “orta oyunları” ülkeyi hep tehlikeli noktalara götürür, uyarıyoruz. Bunların devamında 6-7 Eylül olayları, Maraş, Çorum katliamları yaşanmıştır bu ülkede.

Kültür Bakanlığı durur mu? Onlar da Sinema Genel Müdürlüğü’nün artık aile filmlerini destekleyeceklerini açıklıyor, Emek Sineması’nın korunmasını isteyenlere raporu iyi okumadıklarını, bir daha okumalarını söylüyordu.

Peki tüm bunlardan sonra örneğin Biletix durur mu? Hayır, onlar da kar amaçlı bir şirket olarak, teröre yardım yaptığı gerekçesiyle Grup Yorum konser bileti satmama kararı alıyordu.

AKP hükümeti ve cemaat dayanışması KCK operasyonları ve yoğunlaştırılmış savaşla Kürt halkını her yerden kuşatmaya çalışırken yeni Ortadoğu düzeni adına da ABD’nin Suriye’deki bir numaralı temsilcisi olmaktan ve Suriye halkını savaşa, Irak ve Libya’da olduğu gibi dış müdahaleye hedef göstermekten kaçınmıyor. Yeni rejim iktidarını hergün biraz daha perçinlemek adına hem eski aktörleri tasfiye ediyor hem de AKP’ye muhalif aydınları… Her yeni atılımda geçmişin kefenine sarılarak geçmişle hesaplaşılıyor görüntüsü altında yeni rejimin kaleleri medya operasyonları ve yargı yoluyla biraz daha sağlamlaştırılırken Uludere katliamına, tutuklanan gazetecilere, Ergenekon ve KCK operasyonlarına, yeni sendika yasa tasarısına, Suriye’ye karşı savaş planlarına, İstanbul’un toptan sermaye lehine dönüşümüne dair birlik olup mücadele etmenin alanları ise giderek tıkanıyor. İstanbul’un ranta teslim olmasına dair her yeni günde yeni bir haberle karşılaşıyoruz: Emek Sineması’nın AVM olması, masa-sandalye operasyonuyla yeni bir sermayeye Beyoğlu’nda alan açılması, Taksim Kışlasını tekrar yapmak adına ki otel ya da AVM olması an meselesi Gezi Parkı’nın iptali ve yüzyıllık ağaçların kesimi, Taksim Sahnesinin otele dönüştürülmesi, Beyoğlu’ndaki onlarca tarihi binanın otel ya da AVM olması için sermaye devirlerinin gerçekleşmesi, 2B yasa tasarısıyla ormanların katliamı, üçüncü köprü vb.

Durmuyorlar…

Bir başka talan yeni kuşaklar üzerinden gerçekleştirilecek gibi duruyor. Maddi yanı bir yana manevi yanı da düşünülmeli geleceğin. Dindar bir kuşak yetişecekmiş tinerci değil ve elbette Ergenekoncu, ateist değil.

Sonuçta, devletin mekanizmaları ılımlı-ılımsız tüm muhalefeti tasfiye etme aracına dönüşmüş durumda. Özel Yetkili Mahkemeler, eski DGM’leri hayli aşan bir alanda ve yetkiyle çalıştırılıyor. Muhalif olan ilk önce etiketleniyor: Bu Kürt, bu solcu, bu gazeteci, bu topçu (futbolcu), bu asker vs. Daha sonra her etikete uygun, insanları yıllarca içerde çürütmeye yeten mahkemelere gönderiliyorlar. Bu arada yandaş medya yukarıda andığımız türden bir etiketleme işinin taşeronluğunu üstleniyor. Mecliste hiç gözükmeyen, hiç konuşmayan, vekillik yaptığı insanlar adına kılını kıpırdatmayan ama TV’de 4 ayda 750 bin TL’cik karşılığı yorumculuk yapmaktan çekinmeyen milletvekili Torinolu Şükür de durmuyor; Çağlayan’daki Fenerbahçeli taraftarlar için Ergenekoncu bunlar diyordu örneğin.

***

Dergimizin bu sayısı ülke ve sinema gündemi dolayısıyla oldukça yoğun. Yakın zamanlarda ardarda kaybettiğimiz sinemamızın büyük ustası Lütfi Akad ve dünya sinemasının son büyük ustalarından Theo Angelopolous anısına dosyalar hazırladık. İran sineması son dönemde artan baskılar yüzünden çok zor şartlarda filmler yapmaya devam ediyor. Farhadi’nin Bir Ayrılık, Panahi’nin Bu Bir Film Değil ile Resulof’un Güle Güle filmlerini ve İran’daki son durumu analiz ettik. Ayrıca, özgürlüğünden endişe duyduğumuz İranlı sinemacılardan Muhammed Resulof’u İran dışında görünce hem şaşırdık hem sevindik hem de kendisiyle bir söyleşi yaptık.

Dergimizin ön kapağına Çiğdem Vitrinel’in Geriye Kalan filminden bir kare koyduk. Dünya emekçi kadınlar günü yaklaşırken sinemamızda kadın hikayelerinin eksikliğini daha fazla hissettiriyor Vitrinel’in filmi. Bu filme dair yazıyı ve yoksulluğun kadınlaşmasına vurgu yapan Çiğdem Vitrinel söyleşisini bu sayımızda bulabilirsiniz.

Kürt halkının kuşatıldığından, yalnızlaştırılmaya çalışıldığından bahsetmiştik, sinemada bu durum karşılığını farklı şekillerde buluyor. Şeristan’ın geldiği yere, Batman’a doğru olan ölüm ve hayat yolculuğu İz filmiyle anlatılıyor. Popüler söylemde barışın dilini konuşmaya çalışan Yangın Var filmine dergimiz sayfalarında iki ayrı yazıyla yer verdik. Yine sınıf vurgusu yapan Nar filmini, düşmanlıkların dedenin bir kahvaltı sofrasıyla yıkılacak kadar kökensiz ve nedensiz olduğuna vurgu yapan Dedemin İnsanları’nı, toplumsal muhalefetle dereleri, köyleri, dağları talan eden şirketlerden hesap soran ve bizi hüzünlü bir memleket resmiyle ve ütopyasıyla bırakan Entelköy Efeköy’e Karşı filmlerini de bu sayımızda ele aldık. Entelköy Efeköy’e Karşı filminin yönetmeni Yüksel Aksu ile hem filmini, hem Türkiye’deki çevre mücadelesini hem de günümüz ütopyalarını konuştuk. 90’lı yıllarda üniversite yaşamını yaşayan kuşaktan bu döneme farklı açılardan bakan filmler gelmeye devam ediyor, Serkan Acar’ın Aşk ve Devrim’i bunlardan sonuncusu oldu. Lars von Trier’in Melankoli’si, Hugo ve Utanç, Türkiye’de yakın zamanda gösterilen, ele aldığımız yabancı filmler oldu. Kısa filmi dergimiz sayfalarına taşıyan Cahit Çeçen bu sayıda Gerayîş filminin yönetmeni Çetin Baskın’la konuştu. Ahmet Soner, sınıfı tekrar gündemimize sokan (bir sonraki sayıda bu konuda bir dosyamız olacak) işçi filmleri ve İşçi Filmleri Festivali’ni yazdı. Tül Akbal ise baskın hale gelen muhafazakarlığın sinemadaki izlerini sürüyor. Korhan Gümüş’ün yazısı ile Emek Sineması mücadelemizi tekrar gündeme taşıyor ve işbirliği çağrısında bulunuyoruz.

Bu sayıyı Lütfi Akad, Theo Angelopoulos ve Yusuf Kurçenli’nin anılarına adıyoruz. 26. sayıda görüşmek üzere, dostçakalın.

25. SAYININ İÇERİĞİ:

Şeristan’ın Ölüm ve Hayat Yolculuğu: İz / Seray Genç

Nar: “Anlatılan Senin Hikâyendir” / Sinem Aydınlı

Geriye Kalan Orta Sınıf, Eril İktidar ve Bayağılıksa / Özge Özdüzen

Çiğdem Vitrinel Söyleşisi:“Biz işte o dipsiz karanlıktan geriye kalanlarız” / Özge Özdüzen

Kenen Köye Göç Filmi Olarak Entelköy Efeköy’e Karşı / Doğan Yılmaz

Entelköy Efeköy’e Karşı Üzerinden Bazı Düşünceler / Yusuf Güven

Yüksel Aksu Söyleşisi: “Mizah Kendiliğinden Abartılıdır” / Film Ekibi

Yakın Tarih Üzerinden Aşk ve Devrim / Bahadır Ahıska

Yangın Var: Barışın Dilini Konuşmak, Acının Üstünü Örtmek / Aylin Sayın

Yangın Var: Kuzeyle Güneyin buluşması / Tülay Dikenoğlu

Dedemin İnsanları: Çağan Irmak Sinemasının Edilgenleşen Seyircileri / Özge Özdüzen

Lars von Trier’in Melankolisi / Onur Behramoğlu

Hugo Filminin Özdüşünümsel Sinema Tarihçesi / Zeynep Yaşar

Başka Türlü Bir ‘Açlık’: Utanç / Mizgin Müjde Arslan

İRAN SİNEMASI

Bir Ayrılık: Farklı Açılardan İran’a Ve Dünyaya Bakmak / Doğan Yılmaz

İran Sinemasının ve Aydınının Varoluş Mücadelesi / Seray Genç

Muhammed Resulof ile Söyleşi / Seray Genç – Yusuf Güven

Sinemada İşçi Sınıfı ve İşçi Filmleri Festivali / Ahmet Soner

Muhafazakârlık ve Karşıt Kahramanlar / Z. Tül Akbal Süalp

Emek (Sineması) İçin İşbirliği Çağrısı / Korhan Gümüş

Yüksek Dağlarda Küçük Hayatlar / Cahit Çeçen

ANISINA: THEO ANGELOPOULOS

Angelopoulos’un Ardından Kısa Kişisel Tarih / Yusuf Güven

Bir Yönetmenin İzinde Yüzyıl: Theo Angelopoulos’un Bakışı / Seray Genç

Angelopoulos Angelopoulos’u Anlatıyor

Zamanın Tozu’nda Bir Büyük Yönetmen: Angelopoulos / Necla Algan

ANISINA: LÜTFİ AKAD

Lütfi Ö. Akad Ya da Ustalık Üzerine / Giovanni Scognamillo

Yalnızlar Rıhtımı: Akad’ın Filmografisinde Bir Köşe Taşı / Necla Algan

Hudutların Kanunu: Kaçakçılığa Dair Bir Anlatı / Aylin Sayın

Kızılırmak Karakoyun ile Halk Destanları / Nezih Coşkun

Vesikalı Yarim / Onur Behramoğlu

Kırık Bir Aşk Hikayesi Olarak Vesikalı Yarim / Şerife Tülü

Ülkemizin ve Sinemamızın Sacayağı: Akad’ın Türkiye Üçlemesi / Hamdi Karaşin

“Sürekli deprem” günlerinden geçiyoruz. Arap “depremi”, Kürt “depremi” ve nihayet Van depremi…

Van’da binaların altında yüzlerce insanın hayatını kaybetmesi dört şeyi ortaya çıkardı: Birincisi, depremin ihraç edilebilirliği gerçeğini. Depremin ardından öğrenilen ve ancak henüz üzerinde pek konuşulmayan gerçek, 1999 İstanbul depreminden sonra inşaat sektöründe getirilen yasal düzenlemelerin, kimi illerde uygulanmamış olması. Böylece kalitesiz inşaat malzemeleri Van’a ve muhtemelen başka illere ihraç edildi. Üzerlerinde taşıdıkları felaket riski ile birlikte elbette. İkincisi, depremin hemen ardından sosyal medya ortamlarında yaygın olarak gosterilen ve kimi televizyoncuların tercümanlığını yaptığı faşist tepkiler. Twitter’da günün popüler sözü “Allahın sopası yok” oldu. Buna karşı ne denilebilir ki: Allahın gerçekten sopası yok! Üçüncüsü, Van’da deprem sonrasındaki yardım ve kurtarma faaliyetlerini akamete uğratan şey, bölgedeki devlet-Kürt hareketi eksenindeki iktidar bölünmesidir. Hakim medya bunu da fırsat bildi ve Kürt hareketine karşı majestelerinin ittirmesiyle zaten başlatmış oldukları hayasızca akın devam etti. BDP ve bölgedeki belediyeler yardım çalışmalarına katılmamakla eleştirildi. Buna eleştiri demek de güç gerçi: Bakıyorlar ama görmüyorlar!

Van depreminin ortaya çıkardığı bir diğer gerçek, krizin sadece Çince’de değil Türkçe’de de artık fırsat anlamına geldiği! Erdoğan, son yıllarda tarımsal araziler üzerinde zaten uygulanan “zorunlu kamulaştırma” uygulamasının genişletileceğini ve deprem riski yüksek bölgelerde bulunan yıkılma tehlikesi yüksek binaların mülkiyet sahiplerinin rızasına bakılmaksızın el konulabileceğini açıkladı. Erdoğan, “düşünmezsen deprem sorunu yoktur” gibi özetlenebilecek dahiyane bir politikadan buraya nasıl geldi? Bu sorunun yanıtını kentsel dönüşümün ekonomi politiğini çalışanlara bırakıyoruz, ancak hissiyatımız şudur ki, ülkemizin daimi ve fahri belediye başkanı Erdoğan’ın bir süredir büyüklük saplantılı mega projelerle giriştiği sosyal mühendislik daha çok can yakacak. Tarih elbette tekerrürden ibaret değildir, hatta tarihte tekerrür nadirdir. Bugün olan da 1990’ların tekrarı değil. 1990’larda yaşanan “kıyım”sa, bugün yaşanan Kürt hareketinin her açıdan “kuşatılması” ve “sessizleştirilmesi”. Sahi güneydoğu kimin umurunda ve Kürt sorununun da çözülmesi neden gereksin ki? Daimi ve fahri belediye başkanımızın dediği gibi, “düşünmezsen Kürt sorunu yoktur” ya da sadece “Kürt kardeşlerimizin sorunları vardır”…

Bütün bu depremler, geniş Ortadoğu topraklarının 1848’ine ya da Arap depremine paralel olarak gidiyor. Baharın ya da depremin artçı sarsıntıları New York sahillerini bile vurdu. Ortadoğu’da “devlet ve devrimin” diyalektiği yeniden yazılıyor. Ancak bu konuda çok aceleci olmamak gerek, devrimlerin yad ellerde helak edildiği çok görülmüştür, ve ancak yüzyılda yaşanacak bu tarihsel momentlerin masa başında harcanabileceğini de farzetmek saflık olacaktır. Diğer deyişle, “Ortadoğu’da özgürlük kazandı” demek ne kadar zorsa, “herşeyin arkasında ABD var” demek de bir o kadar beyhudedir. Mesele şudur: Dünya siyaseti ve ekonomisinin bu kör noktası açılmıştır. Bundan sonrası bundan öncesinden kesinlikle daha kötü olmayacaktır. Artık herkesin Arapça öğrenmesinin vakti gelmedi mi?

Sürekli deprem günlerinden geçtiğimizi söyledik. Ancak krizden, depremden, değişimden korkanın kaşığı kırılsın! Nazım’in uzun yıllar önce arka arkaya yazdığı iki cümle arasındaki ilişki üzerine düşünmenin zamanıdır: Hava kurşun gibi ağır, hava toprak gibi gebe…

“Sürekli Saldırı”

Toplumun ahlak anlayışı tv’deki muhafazakar dizi melodramları ve gerici kadın programlarıyla her gün beslenirken, vicdanların karartıldığı bu tür hiçleştirici yayınlarda, artık kişilerin veya toplumun insani duyguları, hisleri, anlayışları ya paranın miktarıyla ya da devlet aidiyetiyle ölçülür duruma getirilmiştir. Bu yetmezmiş gibi, yine aynı kişilerin ya da toplumun düşünce ve davranışları tv’deki manipülatif haber yayınları ve kadük tartışma programlarından türetilir hale gelmiştir. Akşam ne izleniyorsa, ertesi gün iş, okul, sokak, kahve, bar vs yerlerde “o” konuşuluyor, “öyle” biliniyor, “ona göre” davranılıyor.

Bu sistemle, kentin / taşranın, ideolojik ve kültürel manipülasyonla eş zamanlı ve eş güdümlü olarak sürekli biçimlendirildiğini görüyoruz. Egemen ideolojinin veya popüler kültürün salgıları, taşrada, yontulmamış ve bodoslama haliyle cisimleşiyor; zira boş zaman çok, imrenme fazla, sınıf atlama arzusu çok yüksek. Taşrada çiğ haliyle cisimleşen ideolojik salgı, bir türlü müreffeh olamayan taşralının kötülük hislerini, nefret duygularını, kin dolu saldırganlığını, ezilmiş arzularını besliyor. Bu noktada birikmeye başlayan saldırgan kişilik / zihniyet, yöneleceği odağı, özneyi, zamanı ve mekanı kollamaya başlıyor… An geldiğinde, bu bazen bir kadın oluyor, bazen bir çocuk, bazen bir aile, bazen akrabalar, bazen komşu, bazen esnaf, bazen bir topluluk ve bazen de Can Yücel!

İktidarlara değil, hükümetlere değil, mevcut adaletsiz ekonomiye ve politikalara değil, devletin yoksun bırakma nedenlerine hiç değil, en yakınına, kendisinden bildiğine saldırır, taşra; yıkmak ve yok etmek üzere, tıpkı Can Yücel’e yaptığı gibi… İdrak yeteneğini teslim etmiş, duyarlılığını parayla köreltilmiş taşra / kent, insani değer biriktirene, insani anlam kazandırana, varlığını toplumuna adayana değil, ikiyüzlü olana, satıcı ve kararmış vicdanlara inanıyor. Can Yücel’i anlamadığı gibi…

Gömülmekmiş… mezarlıkmış… mezar taşıymış… iyi dualarmış… kutsalmış… hoşgörüymüş… saygıymış… demokrasiymiş… Can Baba, topuna birden, sakınmadan, kendine has diliyle söylerdi söyleyeceğini ya… Ancak, bugün bize sadece şu dize yeter: Ne kadar yalansız yaşarsak o kadar iyi.

“Sürekli Gündemde”

Hiç şaşırtıcı değil aslında derginin gündemi de sinemanın gündemi de süreklilik kazanan memleket gündemiyle belli ölçüde paralellikler taşıyor. Öyle ya, kapağımıza da taşıdığımız Gelecek Uzun Sürer filmi yukarıda andığımız depremlerden biriyle ilgili iken Bir Zamanlar Anadolu’da filmi taşranın, cinayetin ve daha makro ölçekte memleketin anatomisini çıkarırken, Behzat Ç. filmi uyarlandığı roman Son Hafriyat’ın yazılı ruhundan uzaklaşarak gişeye uyarlanma uğraşındaydı. Üstelik gişe gelirleri ve deprem yardımı konusunda polemikler yaratarak…

Bu sayımızda ayrıca Onur Ünlü ve sineması ile Celal Tan ve Ailesinin Aşırı Acıklı Hikayesi, Cemil Ağacıkoğlu’nun Eylül‘ü, Ferenc Török’ün İstanbul‘u, antropolojinin sömürü ve yayılma politikalarına nasıl yardımcı olduğunu gösteren Kabilenin Sırları adlı belgeselin eleştirisi, kardeşlik üzerine düşünen ve düşündürten filmler üzerine bir inceleme yazısı, Caro Nanni Moretti’nin son filmi Habemus Papam, Woody Allen’ın şehir güzellemelerinden payını alan Paris’te Gece Yarısı, Amerika’da gişesi, Avrupa’da ödülü konuşulan Nicolas Winding Refn’in Drive filmleri yer aldı.

Thomas Balkenhol’ün kurgu yazısı ya da kurgu dersleri ya da ders gibi hatıratı devam ediyor. Dergimizin bu sayısında Devrim Sinemaları, yıllardır Türkçe’ye kazandırdığı kitaplarla sinema kitaplığımızı zengin kılan Ertan Yılmaz çevirisiyle yer alırken, belgesel sinema yazıları da hem Leipzig ve Prag hem de Anadolu’dan gelen belgesel ve belgeselcilerle sürüyor. Son olarak bir belgeselin, Fotos Lamprinos’un Kaptan Kemal, Bir Yoldaş, adını anarak biz de Mihri Belli’yi anmak isteriz.

24. Sayının İçeriği

Gündem / Film Ekibi

Gelecek Uzun Sürer: Diyarbakır Üzerinde Gökyüzü / Seray Genç

Rüyaydı Gerçek Oldu Savaş Bitti; Bir Rüyaya Ağıt / Erol Mintaş

Geleceğin Sürmediği Yerlerde… / Janet Barış

Özcan Alper Söyleşisi: “Yakın Tarihin Kaydını Tutmak” / Seray Genç – Yusuf Güven

Bir Zamanlar Anadolu’da Bir Cinayetin Anatomisi / Yusuf Güven

Bir Zamanlar Anadolu’da: Taşrada Olma Hali / Aylin Sayın

Nuri Bilge Ceylan Söyleşisi: “Kasabada Ölüm ve Hayat İçiçe” / Evrim Kaya

Eylül ve Isztambul Üzerine / Seray Genç

Onur Ünlü’nün Biraz Kafa Karıştırıcı Sinematografisi / Evrim Kaya

Behzat Ç.’de Şiddetin Yeniden Üretilişi / Özge Özdüzen

Behzat Ç. Seni Kalbime Gömdüm: “Makbul” Muhalifler / Murat Arpacı

Kabilenin Sırları: Yerlilerin Yaşama Hakkı / Aylin Sayın

Habemus Papam: Nanni Moretti Vatikan’da / Gül Sevin Soner

Bilinmeyene Yolculuk: Drive Filminde Bireyin Mekanla İmtihanı / Zeynep Yaşar

Bisikletli Çocuk: Kızıl Tişörtlü “Yumurcak” İrade / Hamdi Karaşin

Woody Allen’ın Kentlere Aşık Olma Sorunsalı: Paris’te Gece Yarısı / Özge Özdüzen

Yeni Türkiye Sinemasına Sızan Muhafazakârlık: Melodram / Murat Tırpan

Kardeşlik ve Sinemaya Yansımaları / Doğan Yılmaz

Geri Dönüş Geriye Dönüş / Ahmet Soner

Film Kurgusunun Ütopyası ve Bugünü IV/ Thomas Balkenhol (Çev.: Evrim Kaya)

Devrim Sinemaları / Michael Chanan (Çev.: Ertan Yılmaz)

Anadolu’dan İki Genç Belgeselci / Cahit Çeçen

Belgesel Sinema Üzerine Yazılar VI: Kültürel Bellek / Ethem Özgüven

Bir Sinema Dersi: Helena Treštíková

Dok Leipzig 2011: Farketmek ve Değiştirmek için Belgesel / Necati Sönmez

Transilvanya Film Festivali’nden İzlenimler / Yusuf Güven

Televizyonlarda reklamlar dönüyor seçim öncesi. Geçmişte TRT’de, kura sırasıyla çıkan parti yöneticilerinin yaptığı konuşmalar olurdu hatırlarsınız. Memleketin geldiği nokta işte bu, gurur duyanların oylarının nereye gideceğini tahmin etmek zor değil. Şimdi vaatler şekerleme reklamlarla sunuluyor topluma.

İzleyeni, çoluk çocuk damardan yakalayan bir ezgiyle başlıyor AKP reklamı: “Aynı yoldan gelmişiz biz / Aynı sudan içmişiz biz” sonra hem görsel olarak çeşitleniyor hem de ezgi olarak, mehter tınıları dahil olurken de sona eriyor. Görselliğin ve müziğin AKP ambalajı için harmanlanması. Bu müzikal denemeden önce de dökümanter kısa filmler vardı hatırlarsanız. Bize bu sayımızda Ethem Özgüven’in “Reklam: Bir Belgesel Formatı” yazısını hatırlattı. Bolu tünelini kullanan kamyon şoförüydü karakter ya da kahraman. Bir anlık görüntü ile gerçek kahraman RTE kazınıyordu zihnimize sonunda.

RTE’nin kahraman olmadığı Doğu Karadeniz’de herkes eşkıya idi. Kendinden olmayan “birileri” Hopa’da gaza ve ölüme boğulurken “aynı sudan içmişiz” nakaratı ise sadece dönen reklamda kalıyordu. “Tabii bu arada bir tanesi de kalp krizi geçirerek, kimliğini bilmiyorum, üzerinde durmaya da gereğini duymuyorum, kalp krizi sonucu ölmüş.” RTE bu sözleri “Su haktır. Satılmaz!” diyen; doğayı ve insanı sermaye sömürüsüne sonuna kadar açan HES projelerine karşı mücadele edenler arasında yaşamını yitiren emekli öğretmenimiz Metin Lokumcu için sarf ediyor.

Hopa’da “Karadenizin asi çocukları çayına ve suyuna sahip çıkıyor” pankartına ve mitingleri için başka illerden toplanan gerici güruhun karşısında binlerce muhalif kalabalığı görmeye tahammül edemeyen AKP iktidarı polisiyle gözdağı vermek istemiştir. Evet, Karadeniz suyuna, HES projelerine karşı çıkarak sahip çıkıyor. HES’ler, Kentler ve Belgesellere dair bir dosya da yaptık bu sayımızda. Bu ülkenin yeniden tabiat derslerine ihtiyacı var… Geçtiğimiz ay gerçekleşen İşçi Filmleri Festivali’nin teması-sloganı “Toprağımız, Havamız, Suyumuz İçin Doğal Olarak Direniş”ti. Dosyayı ve temayı oluşturan pek çok belgesele biz de İşçi Filmleri aracılığıyla ulaştık.

Ne demişti Kazım Koyuncu şarkısında “Bu dere akar gider narino. Taşları yıkar gider…” Memleketin derelerini olduğu gibi İstanbul’u da toptan satışa çıkarma projelerini açıklayan iktidar hız kesmeyecek görünüyor. İstanbul’un son kalan ormanlarını istiyor, dereleri istiyor, muhalefet olmasın istiyor, muhalefet eden cezalandırılsın istiyor, sermaye birikimi belli ellerde olsun istiyor, hükmü daimi olsun istiyor… Bunun için de 2023’ü istiyor. Seçimlerin galibi olmak istiyor, aksi söz istemiyor.

Bu seçimlerde aksi söz söyleyenlerin önü açık olsun…

Bu sayımızda Sabahattin Ali’nin içten bir uyarlaması olan Kar Beyaz filmi ve “imaj” için uyarlanmak istenen Kürk Mantolu Madonna projesi ele alınırken, yine bir edebiyat uyarlaması olan 72. Koğuş da değerlendirilen filmler arasında. Türkiye sinemasının son dönemini temsil eden İstanbul Film Festivali’nden ödülle dönen Tayfun Pirselimoğlu’nun Saç filmi, İlksen Başarır’ın Başka Dilde Aşk filminden sonra yaptığı ikinci filmi Atlıkarınca, Derviş Zaim’in Kıbrıs tarihi ve bir toplumsal duruma baktığı Gölgeler ve Suretler, bir Ankara filmi ve Barış Bıçakçı’dan edebiyat uyarlaması olan Bizim Büyük Çaresizliğimiz ve yine bir Ankara TV dizisi ve Emrah Serbes’in romanlarından esinlenilen Behzat Ç. üzerine yazılar da bu sayımızda yer alıyor.

Wim Wenders’in Pina Bausch’la yapmak üzere yola çıktığı, Pina’nın ölümüyle Pina için yaptığı film bir dans filmi, üç boyutlu bir belgesel. Belgesel sinema bu sayımızda da öne çıktı. Sinema tarihinin en önemli filmlerinden biri Sovyet sinemacı Vertov’un Kameralı Adam filmi gündelik hayatın dönüştürülmesi üzerinden ele alınıyor. Sovyetler Birliği’nin ünlü sinema okulu VGIK’ten yolu geçmiş Sergey Loznitsa ile sadece son filmi Mutluluğum üzerine değil, onu tanımamızı sağlayan belgesel filmleri üzerinden de konuştuk. Loznitsa’nın belgesel ya da kurmaca, sinemaya yaklaşımını aktardığı söyleşi ülkemizdeki belgesel tartışmalarına da katkı sağlayacak nitelikte… “Tabiat dersleri olarak belgeseller”den özellikle iki film öne çıktı: Rüya Arzu Köksal’ın Bir Avuç Cesur İnsan’ı ve İmre Azem’in Ekümenopolis: Ucu Olmayan Şehir’i. Bir de Ethem Özgüven’in yukarıda denk geldiği için andığımız yazısı reklam olarak belgeseller var tabi…

Son olarak bu başlıkta son dönemde yapılmış, can yakıcı bir konuya değinen ve bir vahşetin tüm boyutlarını gözler önüne seren belgesel film Ölücanlar üzerine yönetmen Murat Özçelik ile yapılmış bir söyleşi de yer alıyor. Daha önce Antalya ve Ankara Film Festivalleri’ne kabul edilmeyen Ulucanlar belgeseli ilk gösterimini İstanbul Film Festivali’nde yaptıktan sonra Documentarist kapsamında yeniden izleyicisiyle buluştu. Operasyon sırasında aynı cezaevinde bulunan yönetmen Murat Özçelik yakın tarihimizin önemli olaylarından birini ele alırken bir sanatçı, bir aydın, bir tanık ve bir yoldaş sorumluluğunu da yerine getiriyor.

Ahmet Soner’in Ulusal Kültür ve Sinema yazısının yanı sıra değişen Kürt imgesini son dönem filmler üzerinden inceleyen bir yazıya da bu sayımızda yer verdik. Bu yazıda özellikle kadın karakterlerin öne çıkması gelecek sayılarımızda devamı gelecek yazının nasıl devam edeceğinin işareti olarak da kabul edilebilir.

Kısa filmler bir diğer ihmal etmeye gelmeyen başlığımız; bu nedenle Arin İnan Arslan’la yapılmış, Arin’in sinemasına benzer şiirli bir söyleşi ve yine bir kısa filmci Cahit Çeçen’in filmlerinde gördüğümüz mizahı kurmaca bir günlükte ürettiği yazısıyla ihmale yer vermiyoruz.

Son dönem İngiliz filmlerini adadaki sosyal dönüşümler üzerinden değerlendiren yazı; İngiliz sinemasındaki geleneksel akımlardan beslenen ya da özgün bir eğilim sergileyen filmlerden Made in Dagenham’dan, Mike Leigh’in son filmi Ömrümüzden Bir Sene’ye; Paul Laverty’nin senaryosunu yazdığı Yağmuru Bile filminden, ilk filmini yapan ve babasının izinden gideceği işaretini veren Jim Loach’un Portakalllar ve Günışığı’na; Michael Winterbottom filmleri de dahil geniş bir derlemeye ulaşıyor. Bu nedenle, Jim Loach ile yaptığımız söyleşide kendi filmi Portakallar ve Günışığı’nın yanısıra son dönem İngiliz filmleri üzerine de konuştuk.

Darfur’daki iç savaşı ve Danimarka’daki şiddet sorunsalını aynı etiksel problemle ele alan Daha İyi Bir Dünyada ve yine Oscar’lı filmlerden Zoraki Kral da dergimizde ele alınan filmlerden. Ayrıca O’Horten filmi üzerinden Bent Hamer sinemasını değerlendiren yazıyı da dergimiz sayfalarında okuyabilirsiniz.

Bu sayımızı Ulucanlar’ın On’larına, “başın öne eğilmesin” diyen Sabahattin Ali’ye, HES’lere direnen Hopalılara ve Metin Lokumcu’ya adıyoruz…

23. Sayının İçeriği:

Kıbrıs’ta Gölgeler ve Suretler / Eleni Varmazi – Yusuf Güven

Kar Beyaz Ayran / Seray Genç

Sabahattin Ali’den Film Yapmak Size mi Kaldı? / Elif Genco – Doğan Yılmaz

Üçlü İlişkilerin Geriliminde İki Film / Yusuf Güven

Atlıkarınca: “Kutsal Aile”den Uzak / Aslı Daldal

Saç: Gerçeğin Peruklu Hikayesi / Hamdi Karaşin

72. Koğuş: 72’den Tavşan Yapmak / Bahadır Ahıska

Kaybedenler Kulübü Yerine Kaybolanlar Kulübü Desek / Üner Altay

Behzat Ç. Üzerine Düşünceler I: Dizideki Toplumsal Tipler / Özge Özdüzen

Daha İyi Bir Dünyada: Bir Mesih Gerek Bize / Eren Serim

Pina İçin: Tekrar! / Evrim Kaya

Zoraki Kral: Sesini ve İktidarını Kaybeden Kral Meselesi / Aylin Sayın

DOSYA: TOPRAK, HAVA VE SU BİZİM

Dereler ve İsyanlar’dan Tabiat Bilgisi Dersleri / Mahmut Hamsici

Belgesel Sinemanın Gündemi: Kentler ve Doğa Bizimdir / Seray Genç

Dereler Nasıl Aksın Kim Bilecek? / Z. Tül Akbal Süalp

Ekümenopolis: Şehrin Yeni Canavarları / Yusuf Güven

Ölücanlar Belgeseli: “On’ların Hikâyesinde Seyr-ü Sefer” / Sinem Güneş – İnan Gündoğdu

Belgesel Sinemaya Dair Yazılar V: Reklâm, Yeni Belgesel Formatı / Ethem Özgüven

Son Dönem Türk Sinemasında Yeni Kürt İmgesi / Mizgîn Müjde Arslan

Kimin İçin Sinema? / Z. Tül Akbal Süalp

Ulusal Kültür ve Sinema / Ahmet Soner

Beyaz Perdeyle Sınırları Aşmak: Türkiye-Ermenistan Filmleri / Janet Barış

Hollywood Sinemasında Propaganda II: Yeni Dünya Düzeni / Hamdi Karaşin

Son Dönem İngiliz Filmlerine Bir Bakış: Umutsuzluk İkliminde İyimserlik, Sınıf ve Kahramanlık / Özge Özdüzen

Sesi Duyulmayanları Anlatan Yeni ama Tanıdık Bir Yönetmen: Jim Loach ile Söyleşi / Film Ekibi

Sergey Loznitsa Filmleri: Zaman ve Mekana Farklı Bir Yaklaşım / Seray Genç

Sergey Loznitsa ile Sineması ve Mutluluğum Üzerine / Seray Genç – Yusuf Güven

O’Horten ya da Geç Kalmış Bir Ergenlik / Evrim Kaya

Berlin Film Festivali’nden Notlar / Seray Genç

Arin İnan Arslan: Pera Berbange ve Azat Edilen Kuşlar / Seray Genç

Bir Kısa Filmcinin Günlüğünden: Ali Berke Cereyan’ın Acı-Tatlı Anıları / Cahit Çeçen

Kameralı Adam: Yeni Bir Gündelik Hayat ve Sosyalizmin Sokakları / Aylin Sayın

Modernizmi Seyretmek: Üretken Bir Çevirmenin Seçkisi / Eren Serim